Yan Yana Olmak, Yakın Olmaya Yetmediğinde...

Kalabalık bir masada oturursun. İnsanlar konuşur, kahkahalar birbirine karışır, telefon ekranları ara sıra parlar. Sen de gülümsersin, konuşulanlara eşlik edersin. Dışarıdan bakıldığında keyfin yerinde sanılabilir. Fakat bütün o seslerin arasında, içinden sessizce bir cümle geçer:
“Ben burada değilim sanki.”
İnsanın yalnızlığı her zaman çevresinde kimsenin bulunmamasıyla başlamaz. Kimi zaman anlatacak çok şeyi olduğu hâlde nereden başlayacağını bilememektir. Sesini duyanların bulunması ama söylediklerinin ardındaki hâli kimsenin fark etmemesidir. Bu yüzden kalabalık, yalnızlığın karşıtı değildir. Yalnızlığın karşıtı, insanın biriyle gerçek bir bağ kurabildiğini hissetmesidir.
Aynı ortamda bulunmak, aynı şeylere gülmek, gün içinde mesajlaşmak veya birbirimizin hayatından haberdar olmak yakınlık hissi verebilir. Fakat insanın ihtiyacı yalnızca görülmek değildir. Bazen verdiği hazır cevabın arkasında ne olduğunu birinin merak etmesini ister.
“Nasılsın?” diye sorulur.
“İyiyim.” denir.
Konuşma çoğu zaman orada biter. Belki de insanı asıl yalnızlaştıran, kimsenin soru sormaması değil, verilen ilk cevabın herkese yetmesidir.
Kalabalıklar içinde yalnız hissetmenin tek bir nedeni yoktur. Bazı insanlar kendilerini oldukları gibi anlatmakta zorlanır. Güçlü, neşeli, başarılı veya sorunsuz görünmeye çalışırken içlerinden geçenleri geri çekerler. Bazen de mesele kişinin kendisini saklaması değildir; bulunduğu ilişkiler onun gerçek hâline yeterince yer açmıyordur. Herkes konuşuyordur ama kimse dinlemiyordur. Ya da insan, daha önce anlatmaya çalıştığında anlaşılmadığı için zamanla susmayı öğrenmiştir.
Elbette herkes her duygusunu herkese anlatamaz. Anlatmak zorunda da değildir. Her ilişkinin taşıyabileceği bir yakınlık sınırı vardır. Fakat uzun süre boyunca hiçbir yerde rahatça kendimiz olamıyorsak, çevremiz kalabalık olsa bile aradaki mesafe büyümeye başlar. İnsanların hayatımızda bulunması ile hayatımıza gerçekten tanıklık etmesi aynı şey değildir.
Gail Honeyman’ın Eleanor Oliphant Gayet İyi romanında Eleanor, insanlarla çevrili olduğu hâlde kendi düzenine kapanmış bir karakterdir. İşe gider, sorumluluklarını yerine getirir ve dışarıdan bakıldığında hayatını sürdürüyor gibi görünür. Raymond’la kurduğu temas ise küçük ama devamlı bir ilginin, insanın kapalı dünyasında nasıl bir aralık açabileceğini gösterir.
Eleanor’un hikâyesini değerli kılan, yalnızlığın büyük ve dramatik bir olay olarak anlatılmamasıdır. Onun yalnızlığı gündelik hayatın içine dağılmıştır. İş yerinde, hafta sonlarında, kısa konuşmalarda ve kimsenin üzerinde durmadığı alışkanlıklarda görünür. Gerçek hayatta da yalnızlık çoğu zaman böyle yaşanır. İnsan bir köşede üzgün biçimde oturmaz; işine gider, alışverişini yapar, gerektiğinde güler. Yine de içinden geçenleri paylaşabileceği güvenli bir yer bulamayabilir.
Bu nedenle kalabalıklar içinde yalnız hisseden birine hemen “Biraz daha sosyalleş.” demek yeterli olmayabilir. Mesele her zaman insan sayısını artırmak değildir. Daha fazla ortama girmek, daha fazla kişiyle tanışmak veya sürekli iletişim hâlinde olmak, insanın kendisini daha yakın hissetmesini garanti etmez. Bazen on kişilik bir masadan çok, karşılıklı içilen sakin bir çay iyi gelir.
Üstelik yalnızlık yalnızca konuşacak kimse bulamamak da değildir. İnsan konuşabilir ama anlaşılmadığını hissedebilir. Bir şey anlattığında hemen öğüt verilmesi, konunun değiştirilmesi veya yaşadığının küçümsenmesi de zamanla kişiyi geri çekebilir. Bazı zamanlarda insanın önce çözüme değil, yaşadığının anlaşılmasına ihtiyacı vardır.
Günümüzde birbirimizden oldukça haberdarız. Kimin nereye gittiğini, ne yediğini, ne paylaştığını görüyoruz. Fakat o kişinin eve döndüğünde ne düşündüğünü veya gün içinde hangi cümlenin içinde kaldığını çoğu zaman bilmiyoruz. İnsanlar hakkında daha fazla bilgiye sahibiz; bu, onlara mutlaka daha yakın olduğumuz anlamına gelmiyor.
Belki de bu yüzden gerçekten kurulmuş küçük bir temas, kalabalık bir ortamdan daha kıymetli olabiliyor. Birinin sözünü kesmeden dinlemek, hemen yorum yapmamak ya da alışılmış “Nasılsın?” sorusunun ardından biraz daha içeride duran başka bir cümle kurmak gibi:
“İyi olmadığını söylesen, anlatmak ister misin?”
Bu soru her şeyi çözmez. Zaten her konuşmanın bir çözüm üretmesi de gerekmez. Fakat insana, söylediklerinin yük olmayacağını hissettirebilir. Yakınlık bazen büyük itiraflarla değil, birinin acele etmeden orada durmasıyla oluşur.
Kalabalıklar içinde hissedilen yalnızlık, her zaman insanın kendisinde eksik olan bir şeyi göstermez. Kimi zaman yüzeysel ilişkileri, kimi zaman duygusal olarak kapalı ortamları, kimi zaman da uzun süredir taşınan bir çekingenliği anlatır. Bunun herkes için geçerli tek bir açıklaması yoktur.
Yine de insan, hayatında gerçekten konuşabildiği bir kişiyi fark etmekle başlayabilir. Ya da kendisi, bir başkasının kalabalık içindeki sessizliğine biraz daha dikkatle bakabilir.
Çünkü bazı insanların ihtiyacı yeni bir kalabalık değildir.
İçinde kaybolmayacağı bir yakınlıktır.